Speedrun là gì và giải mã nghệ thuật phá đảo game thần tốc

Speedrun là thử thách hoàn thành một trò chơi điện tử trong thời gian ngắn nhất có thể. Người chơi phải kết hợp thao tác tay chuẩn xác, ghi nhớ bản đồ và tận dụng lỗi game hợp lệ để tranh tài trên hơn 34.000 bảng xếp hạng thế giới.

Hiểu đúng speedrun là gì trong thế giới game và mạng xã hội

Khái niệm speedrun hiện xuất hiện dày đặc ở cả đấu trường trò chơi điện tử lẫn các trào lưu mạng xã hội. Từ màn hạ trùm Elden Ring trong vài chục phút đến những video làm bài tập thần tốc trên TikTok đều mang chung tinh thần chạy đua với đồng hồ.

Trong văn hóa của các game thủ săn kỷ lục

Với dân cày game chuyên nghiệp, một màn speedrun không đơn thuần là bấm nút thật nhanh. Người chơi phải tập luyện hàng trăm, thậm chí hàng nghìn giờ đồng hồ để thuộc lòng từng bước di chuyển và khung hình nhằm chạm tới màn hình kết thúc nhanh nhất.

Phong trào này xuất hiện từ những năm 1990 với hai tượng đài bắn súng là Doom và Quake, khi người chơi ghi hình màn trình diễn để so kè từng giây lẻ. Tới nay, cộng đồng này đã phát triển mạnh mẽ với những giải đấu quyên góp hàng triệu đô la từ thiện mỗi năm như Games Done Quick.

Trào lưu chế ảnh và tiếng lóng của giới trẻ trên TikTok

Bước ra khỏi màn hình máy tính, giới trẻ Gen Z đã biến từ speedrun thành một nét văn hóa hài hước trên mạng xã hội. Khi ai đó làm việc ngoài đời với tốc độ vội vàng, đốt cháy giai đoạn, người ta sẽ ghép ngay nhạc nền dồn dập cùng chiếc đồng hồ đếm giây ở góc màn hình.

Bạn sẽ dễ dàng bắt gặp những video triệu lượt xem kiểu speedrun làm bài tập về nhà trong 5 phút trước giờ vào lớp, ôn thi đại học thần tốc trong một đêm, hay dọn dẹp nhà cửa cấp tốc khi vừa nghe tiếng xe máy của mẹ về đến cổng.

Các thể loại phổ biến giúp bạn nắm rõ speedrun là gì

Các giải đấu quốc tế thường chia cuộc đua thành 4 hạng mục chính gồm Any%, 100%, Glitchless và TAS để đảm bảo tính công bằng. Mỗi thể loại sẽ áp dụng bộ quy định riêng về việc dùng lỗi game hay số lượng nhiệm vụ phải hoàn thành trước khi về đích.

• Any%: Hạng mục tự do và có lượng người xem đông đảo nhất. Người chơi được phép làm mọi cách để về đích nhanh nhất, bao gồm bỏ qua cốt truyện phụ, không nhặt vật phẩm và tận dụng triệt để lỗi xuyên tường để đi tắt từ màn đầu đến thẳng màn cuối.

• 100%: Ngược lại với sự vội vã của Any%, thể loại này yêu cầu game thủ phải thu thập toàn bộ vật phẩm ẩn, mở khóa hết kỹ năng và hạ gục tất cả các con trùm theo đúng quy định của trò chơi rồi mới được dừng đồng hồ.

• Glitchless: Dành cho những ai đề cao kỹ năng điều khiển thuần túy. Ở hạng mục này, người chơi tuyệt đối không được dùng lỗi game để đi tắt mà phải vượt qua từng chướng ngại vật đúng như thiết kế ban đầu của nhà sản xuất.

• TAS: Hình thức chạy thử nghiệm có sự hỗ trợ của công cụ máy tính. Người thực hiện lập trình thao tác bấm phím chuẩn xác đến từng khung hình trên giây qua phần mềm giả lập để tìm ra giới hạn tốc độ tối đa trên lý thuyết của một trò chơi.

Những từ viết tắt quen thuộc khi tìm hiểu speedrun là gì

Trong các buổi phát sóng trực tiếp, bình luận viên thường xuyên dùng các ký hiệu như RNG, PB, WR hay IGT để đọc thông số trận đấu. Nắm rõ những từ viết tắt này giúp bạn nhận biết ngay người chơi đang nhanh hay chậm hơn kỷ lục thế giới.

• RNG: Chỉ yếu tố ngẫu nhiên hay game thủ Việt thường gọi vui là độ may rủi, nhân phẩm. Trong nhiều trò chơi, vị trí quái vật xuất hiện hay tỷ lệ rớt đồ đều ngẫu nhiên; nếu hôm đó kém may mắn bị quái chặn đường thì lượt chạy coi như phải bấm chơi lại từ đầu.

• PB và WR: PB là kỷ lục cá nhân tốt nhất của chính người chơi đó, còn WR là kỷ lục thế giới hiện hành. Một cao thủ có thể mất cả tháng trời chỉ để rút ngắn PB của mình xuống 0,5 giây nhằm chạm tay vào danh hiệu WR.

• RTA và IGT: Hai cách tính thời gian phổ biến. RTA tính bằng đồng hồ bấm giờ ngoài đời từ lúc bắt đầu tới khi kết thúc. Trong khi đó, IGT chỉ tính thời gian trôi qua bên trong trò chơi, tự động trừ đi lúc chờ tải màn để người dùng máy tính yếu không bị thiệt so với người có ổ cứng tốc độ cao.

• Skip và Glitch: Những pha xử lý lách luật khéo léo giúp nhân vật bay qua rào chắn hoặc nhảy cóc qua cả một chương cốt truyện dài.

Ranh giới giữa kỹ năng tận dụng lỗi game và gian lận

Nhiều khán giả mới xem cảnh nhân vật đi xuyên qua vách đá thường vội kết luận người chơi đang dùng phần mềm gian lận. Thực chất, việc điều khiển một lỗi có sẵn của trò chơi đòi hỏi bạn phải căn góc nhìn chuẩn từng milimet và bấm phím trong khoảng thời gian chỉ 1 phần 60 giây.

Luật lệ trên bảng xếp hạng quốc tế Speedrun.com quy định rất rõ: mọi lỗi phát sinh tự nhiên từ bản gốc của trò chơi đều hợp lệ ở các hạng mục cho phép, nhưng bất kỳ sự can thiệp nào bằng phần mềm thứ ba làm thay đổi mã nguồn đều bị coi là gian lận.

Làng game thế giới từng chấn động bởi vụ bê bối của YouTuber nổi tiếng Dream trong tựa game Minecraft. Anh này đã âm thầm chỉnh sửa tệp tin để tăng tỷ lệ trao đổi vật phẩm hiếm nhằm rút ngắn thời gian qua màn. Khi các chuyên gia toán học phân tích xác suất và vạch trần sự gian dối, toàn bộ thành tích của anh ta đã bị xóa vĩnh viễn khỏi bảng xếp hạng.

Thử sức phản xạ tốc độ cao từ game bom tấn đến casual giải trí

Ở nhóm game đi cảnh và hành động, cuộc đua thời gian luôn diễn ra rất khốc liệt. Nổi bật nhất là kỷ lục Super Mario Bros khi người chơi Niftski giải cứu công chúa chỉ trong 4 phút 54 giây 565 mili giây, hay màn phá đảo Elden Ring không mặc giáp trong chưa đầy 1 giờ đồng hồ.

Tuy nhiên, không phải ai cũng có hàng trăm giờ rảnh rỗi để học thuộc bản đồ 3D phức tạp hay tập bấm những tổ hợp phím mỏi nhừ cổ tay. Chính vì vậy, nhiều game thủ yêu thích cảm giác rượt đuổi thời gian đã chuyển sang rèn luyện phản xạ trên dòng game nối hình trực tuyến. Thể loại này đưa bạn vào trạng thái tập trung cao độ ngay từ giây đầu tiên khi thanh thời gian bắt đầu tụt dần.

Thay vì lối chơi thong thả truyền thống, những nền tảng cải tiến mới mang đến nhịp độ dồn dập hơn hẳn với hệ thống thử thách kéo dài lên tới 999 cấp độ liên tiếp. Bạn có thể bấm giờ thử thách phản xạ tay mắt qua hai chế độ nối thú online và pikachu cổ điển ngay trên trình duyệt để xem mình trụ được tới màn thứ bao nhiêu. Ở những cấp độ cao, khi các ô hình liên tục xáo trộn và dịch chuyển tứ phía, việc quét mắt tìm cặp hình giống nhau trong vài phần mười giây cũng mang lại cảm giác nghẹt thở chẳng kém gì một giải đấu chuyên nghiệp.

Các bước chuẩn bị để bắt đầu đua top thời gian

Để tự mình bước vào cuộc đua bấm giờ, bạn chỉ cần chọn một trò chơi quen thuộc, cài đồng hồ đo thời gian LiveSplit và bật phần mềm quay màn hình. Việc lên sẵn lộ trình di chuyển sẽ giúp bạn tiết kiệm hàng chục giây thừa thãi ngay từ những lượt chạy đầu tiên.

1. Chọn một trò chơi bạn thực sự yêu thích: Đừng chọn game quá dài hoặc quá khó ngay từ đầu. Hãy làm quen với speedrun bằng một trò chơi bạn đã từng phá đảo, thuộc lòng đường đi nước bước hoặc một tựa game giải đố ngắn gọn chia theo từng màn.

2. Tải phần mềm bấm giờ chuyên dụng: Hầu hết các cao thủ trên thế giới hiện nay đều sử dụng công cụ miễn phí mang tên LiveSplit. Phần mềm này giúp bạn chia nhỏ từng chặng đường, tự động đổi màu xanh khi bạn thao tác nhanh hơn kỷ lục cũ và báo đỏ nếu bạn đang bị chậm nhịp.

   

3. Lên kịch bản đường đi nước bước: Giới chuyên môn gọi bước chuẩn bị này là Routing. Hãy ghi chú lại thứ tự các bước cần làm, ưu tiên xử lý những góc khó hoặc các ô hình bị khuất trước để tránh mất thời gian vô ích.

4. Quay lại màn hình và giao lưu: Luôn bật phần mềm ghi hình khi chơi để làm bằng chứng xác thực nếu bạn lập được một kỷ lục cá nhân xuất sắc, đồng thời giúp bạn tua lại để tìm ra những khoảnh khắc mình thao tác còn chậm.

Câu hỏi thường gặp

Dùng lỗi xuyên tường khi speedrun có bị coi là gian lận không?

Không, miễn là lỗi đó có sẵn trong mã nguồn gốc của trò chơi và bạn đăng ký thi đấu ở hạng mục cho phép như Any%. Người chơi chỉ bị xử phạt gian lận khi dùng phần mềm bên ngoài can thiệp vào tệp tin của game.

Người mới tập speedrun cần cài đặt phần mềm gì?

Bạn chỉ cần tải đồng hồ bấm giờ miễn phí LiveSplit để theo dõi thời gian từng chặng và phần mềm OBS Studio để ghi hình màn chơi. Đây là hai công cụ tiêu chuẩn giúp bạn tự luyện tập tại nhà và lấy video gửi xét duyệt kỷ lục.

Làm sao để đăng ký kỷ lục lên trang Speedrun.com?

Bạn cần quay lại toàn bộ quá trình chơi từ lúc bắt đầu đến khi kết thúc mà không cắt ghép, sau đó tải video lên YouTube. Tiếp theo, hãy tạo tài khoản trên Speedrun.com, chọn đúng tựa game cùng hạng mục thi đấu và dán đường dẫn video để quản trị viên kiểm tra.